سپندارمذگان چیست؟ جشن عشق، زمین و زن در فرهنگ ایران باستان (تاریخ دقیق ۱۴۰۴)
در فرهنگ ایران باستان، شادی و جشن جایگاه ویژهای داشته است. یکی از زیباترین و معنادارترینِ این جشنها، «سپندارمذگان» (یا اسفندگان) است. برخلاف تصور رایج که آن را فقط یک "ولنتاین ایرانی" میدانند، این روز مفاهیمی بسیار عمیقتر از یک قرار عاشقانه دارد. این روز، روزِ ستایش «زایندگی» و «فروتنی» است.
ریشه نام: سپندارمذ کیست؟
واژه «سپندارمذ» یا «اسفندارمذ» از نام یکی از امشاسپندان (فرشتگان مقرب در آیین زرتشتی) گرفته شده است.
- معنی: سپندارمذ نماد زمین، مهر مادرانه، تواضع و باروری است.
- فلسفه: همانطور که زمین با فروتنی همه موجودات را در آغوش میگیرد و پرورش میدهد، زنان نیز نماد زایندگی و مهر در خانواده هستند. به همین دلیل این روز هم جشن "زمین" است و هم جشن "بانوان".
راز تقویم: چرا ۵ اسفند شد ۲۹ بهمن؟
در گاهشماری باستانی ایران، هر ماه دقیقاً ۳۰ روز داشت و روزهای ماه نامهای خاصی داشتند.
- روز پنجم هر ماه، «سپندارمذ» نام داشت.
- ماه دوازدهم سال نیز «اسفند» نام داشت. طبق سنت ایرانی، هرگاه نام روز و نام ماه یکی میشد، آن روز را جشن میگرفتند. بنابراین ۵ اسفند، روز سپندارمذگان بود.
اما اختلاف تاریخ از کجا آمد؟
بعد از اصلاح تقویم در زمان خیام و تغییر تقویم به هجری شمسیِ امروزی، ۶ ماه اول سال ۳۱ روزه شدند. این باعث شد که روزهای باستانی ۶ روز به عقب بیایند.
- نظر زرتشتیان: بسیاری از زرتشتیان برای حفظ دقت نجومی، این جشن را ۲۹ بهمن برگزار میکنند.
- نظر پژوهشگران: اساتیدی مثل ابراهیم پورداود معتقدند که اسم این جشن "اسفندگان" است و باید در ماه "اسفند" باشد، پس همان ۵ اسفند صحیح است.
📅 تاریخ دقیق در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۶ میلادی):
شما میتوانید به انتخاب خودتان یکی از این دو روز را جشن بگیرید:
- چهارشنبه، ۲۹ بهمن ۱۴۰۴ (۱۸ فوریه ۲۰۲۶)
- سهشنبه، ۵ اسفند ۱۴۰۴ (۲۴ فوریه ۲۰۲۶)
آداب و رسوم: مردان در خدمت زنان
ابوریحان بیرونی در کتاب آثارالباقیه، از این جشن به نام «مژدهگیران» یا «مردگیران» یاد کرده است. در این روز، نقشها عوض میشد:
- پادشاهی زنان: زنان لباسهای نو و زیبا میپوشیدند و بر تخت مینشستند.
- خدمت مردان: مردان کارهای خانه را انجام میدادند و از همسران و دختران خود فرمان میبردند.
- هدیه دادن: مردان به پاس قدردانی از زحمات یک سالهی زنان، به آنها هدایای ارزشمند پیشکش میکردند.
- استراحت زمین: کشاورزان در این روز زمین را شخم نمیزدند تا زمین (مادر طبیعت) استراحت کند.
تفاوت سپندارمذگان با ولنتاین
خیلیها میپرسند: "مگر فرقی هم دارند؟" بله، تفاوتشان در «عمق نگاه» است.
- ولنتاین (۱۴ فوریه): ریشه در فرهنگ روم باستان و مسیحیت دارد و بیشتر بر عشق رمانتیک و شور و اشتیاق جوانی تمرکز دارد.
- سپندارمذگان: ریشه در فرهنگ ایرانی دارد و عشق را در ابعاد وسیعتری میبیند: عشق به مادر، عشق به همسر، عشق به خواهر و عشق به طبیعت.
پیشنهاد امروزی: چگونه ۱۴۰۴ را ایرانی جشن بگیریم؟
امسال به جای کادوهای تکراری مثل خرس عروسکی، بیایید به سبک ایرانی و اصیل رفتار کنیم. یک هدیه در سپندارمذگان باید دو ویژگی داشته باشد: ۱. حس گرما و صمیمیت و ۲. احترام به طبیعت.
ایده هدیه کارینالند:
هیچ چیز مثل «عطر قهوه و طعم شکلات» نمیتواند حس گرما و صمیمیت را منتقل کند. قهوه نماد بیداری و انرژی است و شکلات نماد شیرینی عشق. میتوانید یک باکس هدیه شامل موارد زیر تهیه کنید:
- یک بسته قهوه دمی (عربیکا)با عطر گل و مرکبات (مناسب روحیه لطیف بانوان).
- چند تکه شکلات دستساز یا هاتچاکلت غلیظ.
- یک شاخه گل یا گلدان کوچک (نماد زمین و سپندارمذ).
نتیجهگیری
سپندارمذگان، یادآوری این نکته است که عشق ورزیدن در فرهنگ ما قدمتی هزاران ساله دارد. امسال، چه در ۲۹ بهمن و چه در ۵ اسفند، به بانوان زندگیتان (مادر، همسر، دختر) یادآوری کنید که مثل "زمین"، تکیهگاه و و سرچشمه حیات هستند.
دیدگاه خود را بنویسید